Pera’da Çıplaklar

7 Şubat’a kadar devam edecek Üryan, Çıplak, Nü sadece Pera Müzesi’nde değil, son zamanlarda İstanbul’da açılan en iyi sergilerden biri. Osmanlı’nın son döneminden başlayarak 1960’lara doğru Türk resmindeki çıplak figürünün hikayesini anlatan sergide zengin ve ilgi çekici bir ‘çıplak’ seçkisi var.

Çıplak bedenden ve özellikle de kadın vücudundan (gülüşünden bile çekinen var) korkan birtakım geri kalmışların el üstünde tutulduğu memlekette çıplak üzerine sergiye ev sahipliği yaptığı için de Pera Müzesi’ni ayrıca tebrik etmek gerekir. Türk resmine dair hazırlanan en keyifli sergilerden biri olan Üryan, Çıplak, Nü, Türk resmine ilgi duyanların kaçırmaması gereken bir sergi.

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e bir dizi çıplak

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e bir dizi çıplak

Çıplak sergisi hem akademik hem de sergi tasarımı anlamında son derece kaliteli. Sergi küratörü Ahu Antmen’in çalışması, çıplak gibi yüksek sayıda ziyaretçi çekebilecek iddialı bir temayı sansasyonel, yüzeysel ve çiğ bir şekilde değil, ileride sanat tarihine önemli bir kaynak bırakacak nitelikte işlemiş. Sergi tasarımını yapan PATTU ise her zamanki gibi son derece şık bir deneyim sunuyor. Zaten son zamanlarda Anamed (Camera Ottomana), İstanbul Arkeoloji Müzesi (Mendel-Sebah) ve Salt’ın (Yazlık) sergilerinde İstanbul müze ziyaretçilerinin alışık olmadığı türden başarılı ve ilgi çekici sergi tasarımlarında da PATTU’nun imzasını gördüğümüz için Çıplak sergisinde de PATTU’yu görmek şaşırtmadı.

Sergi girişinden bir kare - her müzeye bir PATTU lazım

Sergi girişinden bir kare – her müzeye bir PATTU lazım

Sergi tasarımı bir kenara, Çıplak sergisinin belki de en önemli yanlarından biri Pera Müzesi’nin, içinde bulunduğu coğrafyanın sanatına dair bir sergi düzenlemiş olması. Picasso’nun, Miro’nun bilmem hangi eskizlerini, ufak çizimlerini sergilemek yerine sanat tarihine katkıda bulunan ve daha önce konu edilmemiş bir tema üzerine sergi düzenlemek ziyaretçiler için daha keyifli, Türk sanatı üzerine çalışan öğrenci ve araştırmacılar için de daha yararlı olsa gerek.

Güzel Sanatlar Akademisi'nde modelli çalışma, 1940'ların ilk yarsı. Erkek egemen toplumda bir akademi klasiği: Çıplak kadın model ve erkek ressamlar.

Güzel Sanatlar Akademisi’nde modelli çalışma, 1940’ların ilk yarsı. Erkek egemen toplumda bir akademi klasiği: Çıplak kadın model ve erkek ressamlar.

Sergide dikkatle üzerinde durulan noktalardan biri çıplak figürün Batı sanatında olduğu gibi Türk sanatında da kadınla ilişkilendirilmesi. Yani nü adı verilen tablolarda neredeyse her zaman kadın resimleri yer alıyor. Çıplak erkek figürü ise akademide canlı modelden yapılan çizimlerin ötesinde, en azından Türk resminde, kadınlara kıyasla çok daha az tabloya olmuş.

Ecdadımız çırılçıplak - Osmanlı döneminde çıplak figürün resmedilmesi önce erkeklerle başlamış fakat bu resimler neredeyse hiç sergilenmemiş. Osmanlı'nın son dönemlerinde ise kadın çıplak resmedildiği gibi bu tablolar çeşitli sergilerde yer almaya başlamış.

Ecdadımız çırılçıplak. Soldan sağa: Mehmet Ruhi Bey, Erkek Nü, tarihsiz; Mehmet Ruhi Bey, Nü – Cormon Atölyesi, 1912, Hüseyin Avni Lifij, Çıplak Erkek Model, 1909-12. Osmanlı döneminde çıplak figürün resmedilmesi önce erkeklerle başlamış fakat bu resimler neredeyse hiç sergilenmemiş. Osmanlı’nın son dönemlerinde ise kadın çıplak resmedildiği gibi bu tablolar sergilerde yer almaya başlamış.

Çıplak, özellikle Türk sanatıyla ilgilenenler için çekici bir sergi. İbrahim Çallı, Hüseyin Avni Lifij, Fikret Mualla, Cihat Burak, Nuri İyem, Yüksel Arslan gibi büyüklerin çıplak figürünü nasıl ele aldıklarını görmek keyifli. Ama bu ressamlardan daha da ilginç olanı kadın ressamların çıplakları. Mihri Müşfik’in sergide yer alan tablosu Türk resminin belki de en güzel kadını. Eren Eyüboğlu’nun çıplakları arasında ise bir erkek var. Fahrünissa Zeid de sergide yer alan kadın sanatçılardan bir diğeri.

Solda: İzzet Ziya, Kayıktaki Kız, yaklaşık 1915. Sağda: Eren Eyüboğlu, Nü (Erkek), 1942.

Solda: İzzet Ziya, Kayıktaki Kız, yaklaşık 1915. Sağda: Eren Eyüboğlu, Nü (Erkek), 1942.

Üryan, Çıplak, Nü, Pera Müzesi’nin Türkiye’nin sanatsal modernleşme sürecine odaklanan 3. sergi. 2006 yılında açılan Kadınlar, Resimler, Öyküler: Modernleşme Sürecindeki Türk Resminde Kadın İmgesinin Dönüşümü ve 2013 yılında açılan Düşler, Gerçekler, İmgeler: Modern Türk Resminde Cumhuriyet İmgesi sergilerini takip ediyor. Resimdeki çıplak figürüyle modernleşme arasındaki çizginin hikayesini anlatan serginin ziyaretçiye sunduğu çok önemli olgulardan biri de, Türkiye’de resim sanatının ortaya çıkması sürecinde Cumhuriyet döneminin bir milat değil, bir enerjinin devamı olarak nitelendirilmesi (1).

Güney Amerika mı, Türkiye mi? Neşet Günal, Dörtlü Güzellik, 1951.

Güney Amerika mı, Türkiye mi? Neşet Günal, Dörtlü Güzellik, 1951.

Sık sık karşılaştığımız, tek sanatçının işleri üzerinden hazırlanan sıkıcı ve tembel sergilerinin aksine, bir konu çevresinde geliştirilen ve çok sayıda sanatçının işini barındıran Çıplak sergisi Türk resmiyle ilgilenen herkese şiddetle tavsiye edilir.

 

Yaman Kayabalı

 

-.-

 

(1) Ahu Antmen, Üryan, Çıplak, Nü: Türk Resminde Bir Modernleşme Öyküsü, İstanbul, Pera Müzesi, 2015, s. 51.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *